ลักษณะคู่ ทุมาติกา

 เป็นการแบ่งรูป ๒๘ ออกเป็นคู่ ๆ ซึ่งมีความหมายตรงกันข้าม จำแนกได้ ๑๑ คู่ คือ
อัชฌัตติกรูป  รูปภายใน ได้แก่ ปสาทรูป ๕ คือ ประสาทตา ประสาทหู..จมูก..ลิ้น..กาย 
พาหิรรูป รูปภายนอก ได้แก่ รูปที่เหลือ ๒๓ 
วัตถุรูป รูปที่เป็นที่อาศัยเกิดของจิตและเจตสิก ่ ได้แก่ปสาทรูป ๕ และ หทัยวัตถุ ๑ รูป ที่ไม่เป็นที่อาศัยเกิดของจิตและเจตสิก
อวัตถุรูป ได้แก่ รูปที่เหลือ ๒๒
ทวารรูป รูปที่เป็นประตูหรือทวารให้ทำบุญทำ
บาป ได้แก่ ปสาทรูป ๕ วิญญัติรูป ๒
อทวารรูป รูปที่ไม่เป็นเหตุให้ทำบุญทำบาป
ได้แก่ รูปที่เหลือ ๒๑
อินทริยรูป
รูปที่ทำหน้าที่เป็นใหญ่ในการรับอารมณ์
ต่าง ๆ มีการเห็น ได้ยิน ได้กลิ่น เป็นต้น ได้แก่ปสาทรูป ๕ ภาวรูป ๒ และชีวิตรูป ๑
อนินทริยรูป
เป็นรูปที่ไม่เป็นใหญ่ในการรับอารมณ์ ต่าง ๆ ได้แก่ รูปที่เหลือ ๒๐
โอฬาริกรูป รูปหยาบ เห็นได้ง่าย ได้แก่  ปสาทรูป ๕ วิสยรูป ๗
สุขุมรูป
รูปที่ละเอียดไม่สามารถรับรู้ได้ โดยการกระทบ แต่จะรู้ได้ทางใจ เท่านั้นได้แก่ รูปที่เหลือ ๑๖
สันติเกรูป รูปใกล้ เป็นรูปที่เกิดขึ้นเสมอมิได้ขาด รู้ได้ง่ายได้แก่ ปสาทรูป ๕ วิสยรูป ๗ (เหมือนกับคู่ที่ ๕) 
ทูเรรูป รูปไกล เป็นรูปที่รู้ได้ยาก ได้แก่ รูปที่เหลือ ๑๖
สัปปฏิฆรูป เป็นรูปที่กระทบกันได้ เช่น เสียง มากระทบกับหู ทำให้เกิดการได้ยิน เป็นต้น ได้แก่ ปสาทรูป ๕ วิสยรูป ๗
อัปปฏิฆรูป เป็นรูปที่กระทบซึ่งกันและกันไม่ได้ ได้แก่ รูปที่เหลือ ๑๖ 
อุปาทินนกรูป หมายถึง รูปที่เกิดจากผลของบาป
คือ อกุศลกรรม และรูปที่เกิดจาก ผลของ บุญคือโลกียกุศลกรรม ได้แก่ ปสาทรูป ๕ ภาวรูป ๒ หทยรูป ๑ ชีวิตรูป ๑ ปริจเฉทรูป ๑ และ อวินิพโภครูป ๘ (คือ ดิน น้ำ ไฟ ลม สี กลิ่น รส โอชา)
อนุปาทินนกรูป หมายถึง รูปที่ไม่ได้เกิดจากผลของบาป
คือ อกุศลกรรมและรูปที่ไม่ได้เกิดจาก
ผลของบุญ คือโลกียกุศลกรรม ได้แก่ รูปที่เหลือ ๑๐ รูป คือ สัททรูป ๑ วิญญัติ รูป ๒ วิการรูป ๓ และ ลักขณรูป ๔
สนิทัสสนรูป รูปที่เห็นได้ ซึ่งได้แก่ วัณณรูป รูปเดียวเท่านั้น
อนิทัสสนรูป รูปที่เห็นไม่ได้ ได้แก่ รูปที่เหลือ ๒๗
โคจรคาหิกรูป รูปที่เป็นที่โคจร เป็นที่อาศัยเกิดขึ้น ของ
อารมณ์ต่าง ๆ เช่น จักขุปสาท รูปเป็นที่โคจรของรูปารมณ์ ทำให้เกิด
การเห็น เป็นต้น ได้แก่ ปสาทรูป ๕
อโคจรคาหิกรูป รูป รูปที่ไม่เป็นที่โคจรไม่เป็นที่อาศัยเกิด
ได้แก่รูปที่เหลือ ๒๓
อวินิพโภครูป รูปที่แยกจากกันไม่ได้ รูปหนึ่ง ๆ ต้องมีรูปเกิดขึ้นอย่างน้อย ๘ รูปเสมอ ได้แก่ ปฐวี อาโป เตโช วัณณะ คันธะ รสะ โอชา   
วินิพโภครูป รูปที่แยกจากกันได้ ได้แก่ รูปที่เหลือ ๒๐
About these ads

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s